اولین آتش سوزی بزرگ تهران کِی بود؟

[ad_1]

اولین آتش سوزی بزرگ تهران کِی بود

تهران در روزگار معاصر خود, در دوره های پهلوی اول و دوم, به ویژه پس از گسترش شهر و شکل گیری صنایع نوین و پیدایش ساختمان های بلند و بزرگ, آتش سوزی هایی گسترده به خود دیده است بررسی رخدادنگارانه آتش سوزی های بزرگ تهران, به گونه ای جالب و معنادار, سه نام ویژه پیش رویمان می گذارد لاله زار , سینما و ساختمان پلاسکو


تهران در روزگار معاصر خود، در دوره های پهلوی اول و دوم، به ویژه پس از گسترش شهر و شکل گیری صنایع نوین و پیدایش ساختمان های بلند و بزرگ، آتش سوزی هایی گسترده به خود دیده است. بررسی رخدادنگارانه آتش سوزی های بزرگ تهران، به گونه ای جالب و معنادار، سه نام ویژه پیش رویمان می گذارد «لاله زار»، «سینما» و «ساختمان پلاسکو»!




آتش های تهران با این سه پیوندی تاریخی یافته اند؛ از آن رو که هر بار آتشی بر جان تهران می افتاد، پای این سه به میان می آمد؛ که البته از نظر جغرافیایی در یک محدوده جای می گرفتند و باز از نگاهی دیگر، هر سه نماد توسعه یافتگی پایتخت در دوره های پهلوی اول و دوم به شمار می آمدند. بررسی آتش سوزی های بزرگ تهران در دوره یادشده به یادمان می آورد که از زمانه ای نه چندان دور، آتش چگونه در کمین این شهر و مردمان اش نشسته است.




نخستین آتش سوزی بزرگ تهران




یک آتش سوزی گسترده در خیابان لاله زار در نخستین سال های حکومت پهلوی اول، به سال ١٣٠٧ خورشیدی در یک سالن نمایش فیلم، سرآغازی برای پیدایش اطفائیه نوین یا آتش نشانی در ایران به شمار آید. آن آتش سوزی، عصرگاهان در سالن مدرسه صنعتی در خیابان لاله زار، هنگامی رخ داد که فیلم در نمایش بود. گستره آتش سوزی به اندازه ای بود که در اندک زمانی سالن سینما و تالار کنار آن را فراگرفت. بانوانی بسیار برای تماشای یک تئاتر زنانه در آن سالن گردهم آمده بودند و به تعبیر روایتگران رخداد، سالن تئاتر از جمعیت «خواتین محترمه» سرشار بود. آتش سوزی به تندی وحشت و اضطراب را در میان خانم ها پدید آورد.




در نبود نیروهای متخصص آتش نشان، ماموران نظمیه در لاله زار حضور یافتند تا برای «استخلاص زن ها و اطفای حریق» بکوشند. ماموران نظمیه از آنجا که بیم مخاطره داشتند، سیم چراغ برق لاله زار را قطع کردند. آتش سالن نمایش در لاله زار پس از ساعتی بدون تلفات فروکشید و خاموش شد. آن آتش هشداری برای بلدیه تهران و حکومت بود که تهران را به وجود دستگاه اطفائیه و ابزارهای اطفاء حریق، بسیار نیازمند می دید.






مطبوعات آن دوره، این آتش سوزی را چنین روایت کرده اند «بر اثر اطلاعی که به بلدیه و قشون داده شده بود عده زیادی مامورین بلدیه و گردان مهندسی قشون در محل وقوع حریق با ادوات لازم حاضر گردیده با کمک مامورین پلیس با کمال جدیت مشغول اطفاء حریق شدند و ساعت هشت و نیم بعدازظهر با وجود عدم وسایل اطفائیه کامل موفق به خاموش کردن و جلوگیری از سرایت آن به عمارت مجاور شدند». این، نخستین آتش سوزی بزرگ تاریخ معاصر ایران برشمرده می شود که آن را سرآغاز شکل گیری اطفائیه در پایتخت ایران می دانند.




حریق مهیب در پارلمان




منابع تاریخی از دومین رخداد بزرگ آتش سوزی در تهران، سه سال پس از آتش در لاله زار یاد کرده اند که بر تن ساختمان مجلس شورای ملی افتاد. روزنامه اطلاعات، با تیتر «حریق مهیب در پارلمان»، درباره آتش سوزی ١٨ آذر ١٣١٠ خورشیدی چنین نوشت فورا بوسیله تلفون به اداره اطفائیه بلدیه نظمیه و ادارات مربوطه اطلاع داده شد «مجلس آتش گرفت عجله کنید» … وسائل اطفائیه در مجلس موجود نبود … در همان حینی که اعضاء و مستخدمین مجلس و مطبعه با نهایت شجاعت مشغول بیرون کشیدن اشیاء و اثاثیه اطاق جلسه و اطاقهای مجاور و اطاق آئینه مجلس بودند بوق اتومبیل های اطفائیه صدا کرد و چهار دستگاه اطفائیه در دو طرف عمارت برای اطفاء قرار گرفت.




مامورین اطفائیه فورا تلمبه های اطفائیه را روی عمارت قرار داده و در موقعی که شعله های آتش هر ثانیه بلندتر میشد و طالار بزرگ جلسه عمومی را تهدید میکرد مشغول کار شدند». اتاق های جلسه خصوصی و آیینه مجلس در این آتش سوزی آسیب بسیار دید و در آتش سوخت. اداره اطفائیه در این زمان در بلدیه تهران تشکیل شده بود و توانست در کم تر از سه ساعت آتش ساختمان مجلس شورا را مهار کند. این رخداد اما به بلدیه و حکومت یادآور شد که چنین دستگاهی باید از تجهیزات روز دنیا برای مهار آتش برخوردار باشد.




تهران صنعتی و آتشی که جان می گرفت




به هر اندازه که پایتخت گسترش می یافت و بزرگ می شد، آتشی بیش تر بر جان ساختمان ها و شهروندان می افتاد. بررسی رخدادنگاری آتش سوزی های تهران از گسترش آتش سوزی ها در بناها و ساختمان های پایتخت در دهه های بعد آگاهی می دهند. این مساله با گسترش صنایع در شهر پیوند داشته است. آتش سوزی انبار باروت مهران در سه راه ضراب خانه و سپس کارخانه کبریت سازی در خیابان مخصوص به سال های ١٣١٣ و ١٣٢٧ خورشیدی، نخستین بار با تلفات بسیار همراه شدند. منابع تاریخی روایت کرده اند کارخانه کبریت سازی در خیابان مخصوص، بسیار گسترده بود و کشته هایی بسیار بر جای گذاشت. آتش بعدی پایتخت بر جان یک انبار پنبه در نزدیکی انبار غله افتاد. این آتش در سال ١٣٣٤ خورشیدی با سرایت به موسسه دخانیات، آسیب ها و زیان هایی بسیار وارد آورد و بیش از ٥٠ کشته و زخمی همراه داشت.






آتش بر جان همسایه پلاسکو




سال ١٣٤٧ نام ساختمان پلاسکوی تهران با یک آتش سوزی بزرگ بر سر زبان ها افتاد. نخستین ساختمان مدرن بلندمرتبه پایتخت که نگاه ها را به سوی خود کشانده بود، با تیتر روزنامه ها که «حریق بزرگ در تهران» را گزارش کرده بودند، باز خبرساز شد. آتشی بزرگ در سوم شهریور ١٣٤٧ خورشیدی بر جان سینما تهران در نزدیکی ساختمان پلاسکو افتاد. مردم در سالن سینما در حال تماشای فیلم «غروب بت پرستان» بودند که سینما آتش گرفت. نزدیکی مکان آتش سوزی به ساختمان بلند و بزرگ پلاسکو، همه را نگران کرده بود.






آتش نشانی تهران همه نیروهای خود را سازمان داد و با ٢٥ کامیون اطفای حریق به آنجا فرستاد. گستره آتش به اندازه ای بود که با وجود کوشش های آتش نشانان، سینما تهران و هتل پالاس ویران شدند و مغازه های پیرامون آن ها نیز آسیب جدی دیدند. آن آتش، گویی هشداری بزرگ در تهران بود، هم به دلیل مکان پررفت وآمد منطقه هم بزرگی و گستره آتش، به گونه ای که روزنامه ها روایت کردند «این حریق از نظر محل وقوع و ارتفاع شعله های آتش در سال های اخیر در تهران بی نظیر بود … شعله های آتش بخش هایی از تهران را روشن کرده بود».




آتش در تاریخ معاصر پایتخت گویی با نام لاله زار و محدوده های پیرامونی آن پیوندی استوار برپا کرده است. خاطره آتش بزرگ سینما تهران هنوز از یاد شهروندان تهرانی زدوده نشده بود که باز روزنامه ها به تاریخ ١٩ خرداد ١٣٥٠ خبر دادند انبار سینما نادر در کوچه باربد در لاله زار آتش گرفته است. این آتش سوزی از آنجا مهم انگاشته می شد که مکان یادشده، قدیمی ترین استودیو فیلم فارسی بود و مدرسه ای در آن نزدیکی جای داشت. ٢٠ مامور با ٨ ماشین آتش نشانی برای خاموش کردن آتش به منطقه روانه شدند. این آتش سوزی موجب شد امتحان نهایی دانش آموزان ششم ریاضی دبیرستان ادیب که در آن نزدیکی بود، تعطیل شود.


روزبه رهنما

[ad_2]

لینک منبع

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *