تاکسی چگونه به ایران رسید؟

[ad_1]

تاکسی چگونه به ایران رسید

با گسترش شهرنشینی و به کارگیری اتومبیل در جابه جایی افراد, ضرورت وجود حمل ونقل درون شهری بیش از پیش احساس می شد کارهایی متفاوت برای حل این مشکل صورت گرفت شکل گیری تاکسی ها از جمله این کارها برای جابه جایی افراد به شمار می آمد


با گسترش شهرنشینی و به کارگیری اتومبیل در جابه جایی افراد، ضرورت وجود حمل ونقل درون شهری بیش از پیش احساس می شد. کارهایی متفاوت برای حل این مشکل صورت گرفت. شکل گیری تاکسی ها از جمله این کارها برای جابه جایی افراد به شمار می آمد. کالسکه ها تا پیش از تاکسی ها و اتوبوس ها برای جابه جایی مردم در شهرها به کار می آمدند. نخستین تاکسی ها فعالیت خود را از حدود سال ١٩٠٧ میلادی آغاز کردند. این تاکسی ها معمولا با رنگی متمایز مشخص می شدند و با سرعت ٣٠ کیلومتر در ساعت مسافران را در شهر جابه جا می کردند. تاکسی ها پس از پایان جنگ یکم جهانی آرام آرام نقشی موثر در جابه جایی مسافر در پایتخت های اروپایی به دست آوردند؛ کمپانی های اتومبیل سازی نیز محصولاتی متنوع در قالب تاکسی به خیابان ها روانه کردند. اتومبیل ها در تهران از اواخر دوره قاجار به گونه ای محدود برای جابه جایی به کار می آمدند.




این اتومبیل ها با نام «کرایه کش» در مناطقی ویژه چون شمیران مسافران را جابه جا می کردند. بهره گیری از این رهاورد تازه فرنگ با توجه به هزینه های بالا، در آغاز به ثروتمندان منحصر بود. تاکسی رانی در پایتخت پس از پایان حکم رانی دودمان قاجار و روی کارآمدن حکومت پهلوی اول گسترش یافت اما با توجه به مشکلات زیرساختی، مساله کمبود تاکسی همواره در تهران وجود داشت. شبکه تاکسی رانی در تهران آرام آرام با گذر زمان گسترش یافت چنانچه امروزه ناوگان تاکسی رانی شهر تهران با بیش از ١٠٠ هزار تاکسی ران و حدود ٨٠ هزار تاکسی، روزانه ٤ میلیون و ٥٠٠ هزار مسافر را جابه جا می کند و سهمی ۲۲ درصدی در سفرها و جابه جایی های درون شهری دارد.








اتومبیل های کرایه در جاده قدیم تهران به شمیران




درشکه ها در اواخر دوره قاجار مهم ترین وسیله حمل ونقل درون شهری بودند و با بهایی ارزان مسافران را جابه جا می کردند. اتومبیل های کرایه شخصی نیز با نام «کرایه کش» از اوایل دوره پهلوی آرام آرام در سطح شهر به گونه محدود به این چرخه وارد شدند و بخشی از کار جابه جایی مسافران را در شهر برعهده گرفتند. فعالیت این اتومبیل ها را آغازگر فعالیت تاکسی ها در پایتخت ایران به سال های نخست سده چهاردهم خورشیدی به شمار می توان آورد.




بهره گیری از اتومبیل های کرایه در آغاز به ثروتمندان ساکن تهران منحصر می شد. فعالیت ماشین های کرایه اما آرام آرام اهمیتی بسیار در جابه جایی مسافر در برخی از مناطق تهران یافت. شمیران یکی از منطقه های پیرامونیِ چسبیده به تهران به شمار می آمد که اتومبیل های کرایه در شهر و آنجا فعالیت می کردند. آن منطقه، ییلاق تهران برشمرده می شد و بسیاری از اشراف و ثروتمندان در آنجا باغ ها و املاکی داشتند. امکان رفت وآمد به شمیران در زمستان وجود نداشت اما با فعالیت ماشین های کرایه ای آرام آرام پاره ای از تهرانی ها در شمیران ساکن شدند. جاده قدیم شمیران (خیابان کنونی شریعتی) از جاده های قدیم خاکی به شمار می آمد که در دوره قاجار گسترشی اندک یافته بود.




سرویس درشکه و بعدها تاکسی در همان مسیر برپا شده بود. بهره گیری از اتومبیل های کرایه در اواخر دوره پهلوی اول رواجی فراوان یافت. آگهی ها و اعلان هایی در این زمینه برای جذب مسافر در روزنامه ها و دیگر نشریات آن روزگار انتشار می یافت که در آن ها هم زمان با تعیین زمان حرکت، میزان آبونمان مسافران نیز اعلام می شد. برای نمونه یک اعلان با نام «اتومبیل از تهران به شمیران» در کتاب «٢٣٠ سال تبلیغات بازرگانی در مطبوعات فارسی زبان» تالیف محسن میرزایی برمی خوریم که یک راننده اتومبیل کرایه با نام «ماشاءالله پدر ثانی» در روزنامه اطلاعات به تاریخ ١٠ شهریور ١٣١٧ منتشر کرده است و به روشنی این پدیده را بیان می دارد «برای رفاه حال اشخاصی که در زمستان در شمیران اقامت دارند اینجانب از اول مهر ماه ١٣١٧ تا ١٥ خرداد ١٣١٨ اتومبیلی را که همه روزه ساعت هفت و نیم صبح از میدان تجریش بتهران حرکت و ساعت هفت بعد از ظهر از خیابان باب همایون بشمیران حرکت میکند قبول مسافر نموده اشخاصیکه مایل به اشتراک باشند میتوانند تا ٢٠ شهریور ١٣١٧ به دفتر الکتریکی امپراژ واقع در خیابان ناصر خسرو و گاراژ مرکزی رشت نمره تلفن ٧٢٢٧ از ساعت ١٠ تا ١٢ صبح باینجانب مراجعه نموده و ترتیب بهاء آبونمان را که برای ایاب و ذهاب ١٢٠ ریال است بگذارند[.] شرایط در برگ های مخصوص ذکر شده است».




شاهزاده پرآوازه قاجاری و گسترش تاکسیرانی در پایتخت




با گسترش شهرها و شهرنشینی در ایران، ضرورت توسعه حمل و نقل همگانی در شهرهایی چون تهران پدیدار شد. وسیله ای تازه رفته رفته از دهه بیست خورشیدی در حمل ونقل شهری در پایتخت پدید آمد. این وسیله جدید تاکسی نام گرفت. تاکسی واژه ای فرانسوی بود و به اتومبیلی گفته می شد که با بهایی معین مسافران را جابه جا می کرد. بنابر آنچه برخی منابع تاریخی روایت کرده اند شکل گیری و گسترش تاکسی رانی در تهران به کارهای اشرف الملوک نام بُردار به فخرالدوله، دختر مظفرالدین شاه قاجار بازمی گردد. او احتمالا نخستین کسی بود که با وارد کردن چندین دستگاه اتومبیل برآن شد فعالیت های اتومبیل های کرایه را در قالب تاکسی ها درآورده، گسترش دهد. فخرالدوله در سال های ١٣٢٤ و ١٣٢٥ خورشیدی ۱۰ دستگاه اتومبیل فورد از یک شرکت خارجی خرید و به کسانی واگذارد که رانندگی بلد بودند. این راننده ها با دریافت ٥ قران مسافران را در سطح شهر تهران جابه جا می کردند. تعداد تاکسی ها باتوجه به استقبال فراوان مردم از آن ها در چند ماه به ۵۰ دستگاه رسید. ۱۰۰ دستگاه تاکسی دیگر نیز در سال ۱۳۲۶ به شبکه تاکسی رانی پایتخت پیوستند و فعالیت خود را در تهران آغاز کردند.




٥ قران برای سواری بر ارابه های مدرن




فعالیت نخستین تاکسی ها در تهران با استقبال خوبی همراه و روبه رو شد. تاکسی از جمله وسایل مدرن به شمار می آمد که ساکنان پایتخت را با شیوه ای تازه از زندگی آشنا می ساخت که غربی و وارداتی بود. این شیوه زندگی با توجه به جلوه و شکوه ظاهری که داشت هوادارانی بسیار به ویژه در میان قشرها و طبقه های متوسط و جوان جامعه یافته بود. تاکسی نیز از مظاهر این زندگی غربی برشمرده می شد. مردمی که نمی توانستند اتومبیل بخرند و مهم تر از آن رانندگی هم فرانگرفته بودند، با سوار شدن به این تاکسی ها به شگفتی می آمدند و ذوق می کردند. این افراد می توانستند با هر سطح از توان مالی با پرداخت ٥ قران بر این ارابه های مدرن سوار شوند. همچنین از آنجا که زیرساخت های مناسب برای فعالیت تاکسی ها در همه مناطق شهر وجود نداشت، مراکز گردآمدن و ایستگاه های تاکسی ها نیز چندان متنوع نبود و به نقاطی چون هتل ها، سینماها و تئاترها محدود می شد و این مساله بر جذابیت تاکسی سواری در تهران می افزود.




پول نزول برای خرید تاکسی و وام بانک اصناف




شغل رانندگی تاکسی در ابتدای فعالیت تاکسی ها در تهران بسیار مورد توجه قرار گرفت و خیلی ها شیفته آن شده بودند. بسیاری از رانندگان تاکسی در سال های نخست رواج تاکسی، خود مالک تاکسی نبودند و به استخدام تاکسی داران درمی آمدند. فخرالدوله، شاه زاده پرآوازه و نیکوکار قاجاری در سال ۱۳۲۶ خورشیدی پس از خرید ١٠٠ اتومبیل تاکسی، کسانی را از میان اقشار کم درآمد به عنوان راننده در استخدام آورد. رانندگان تاکسی در آغاز لباس فرم داشتند و کت و شلوار می پوشیدند. آن ها همچنین آرمی فلزی به شکل مدال روی یقه و سینه خود نصب می کردند که تصویری از اتومبیل روی آن حک شده بود. تماشای اتومبیل و ملزومات آن در کنار رانندگانی یونیفرم پوش تا مدت ها از تفریح های مردم و نقل محافل گوناگون در تهران به شمار می آمد. بهره گیری از تاکسی ها به همین دلیل مردم را هیجان زده می کرد.




تاکسی هایی از مدل های گوناگون، با ورود ماشین های مختلف به ایران که بیشتر آمریکایی و انگلیسی بودند، در سطح شهر به فعالیت پرداختند. رانندگی تاکسی با گذشت زمان دیگر شغلی هیجان انگیز پنداشته نمی شد و بدین ترتیب بسیاری از افراد برای گذران زندگی به این شغل روی می آوردند. این افراد که توانایی اندک مالی داشتند با وام ها و قرض های بسیار، حتی نزول دادن می توانستند تاکسی بخرند. رشد شتابان پایتخت در دهه های بیست و سی خورشیدی و افزایش ناگهانی تعداد تاکسی ها، کنترل آن ها را با مشکل روبه رو کرد. اتحادیه تاکسی داران به همین منظور شکل گرفت.






این اتحادیه مسئولیت هایی همچون دادن پروانه کار با تاکسی، پیشنهاد نرخ کرایه، پرداخت تسهیلات و رسیدگی به امور رانندگان را برعهده داشت. پرداخت وام به رانندگان تاکسی یکی از مهم ترین کارهای تامینی و پشتیبانی اتحادیه تاکسی داران به شمار می آمد. روزنامه اطلاعات به تاریخ ١٠ آذر ١٣٤١ خورشیدی در نوشتاری با نام «پرداخت وام به رانندگان تاکسی» در این باره روایت کرد «امروز آقای اسماعیل حبیبی، نایب رییس اتحادیه تاکسی داران اعلام کرد که وام رانندگان تاکسی تصویب شد و از روز پانزدهم آذرماه شعبه بهارستان بانک اصناف پرداخت وام تاکسی داران را آغاز خواهد کرد. چندی پیش نوشتیم که بانک اصناف موافقت کرده تا به هر یک از رانندگان و دارندگان تاکسی و کرایه های تهران تا حدود بیست هزار ریال وام پرداخت کند این وام صرفا برای کمک به رانندگان در خرید لاستیک و انجام تعمیرات موتور اتومبیل و خرید ابزار یدکی پرداخت می گردد.




اکنون بنگاه هایی در تهران وجود دارد که به رانندگان تاکسی پول نزولی با ربح بسیار سنگین و کمرشکن می پردازند و چه بسا اتفاق می افتد که رانندگان با این ترتیب حتی اتومبیل خود را نیز از دست بدهند. اتحادیه اعلام داشت که از روز ١٥ آذر ماه تقاضای وام رانندگان تاکسی در شعبه بانک اصناف در بهارستان قبول می شود و رانندگان از ساعت ٥ و نیم بعدازظهر آن روز می توانند به بانک مراجعه نمایند. تعداد رانندگان تاکسی و کرایه تهران که از این وام استفاده می کنند در حدود بیست هزار نفر است و بانک اقساط وام را با شرایط بسیار سهلی از آنان وصول خواهد کرد».




تاکسی هایی که مجاز بودند تنها یک نفر سوار کنند


همچنین با توجه به آنچه در جامعه ایران در آن زمان عرف بود، سوار کردن مسافران زن در کنار مسافران مرد، کاری پسندیده به شمار نمی آمد اما برخی رانندگان تاکسی به این مساله توجه نداشتند. پلیس از این رو برای کنترل شرایط به موجب اطلاعیه هایی برآن می شد این حوزه را سامان دهد اما چون تراکم مسافر و کمبود وسیله نقلیه همواره در سطح شهر وجود داشت برخی اعلامیه ها مشکل پدید می آورد. این وضعیت همچنین در برخی زمان ها در پی به کارگیری پاره ای مقررات و اعلامیه های حکومتی تشدید می شد.




برای نمونه به اعلامیه پلیس تهران درباره نرخ تاکسی ها در سال ١٣٤٢ خورشیدی می توان اشاره کرد که نه تنها کمبود تاکسی را در سطح شهر به همراه آورد، که، به برخوردهایی میان مسافران و رانندگان انجامید. روزنامه اطلاعات به تاریخ ١١ آذر ١٣٤٢ خورشیدی در نوشتاری با نام «اختلاف مردم و رانندگان تاکسی در خیابان ها» اینگونه به مساله اشاره کرده است «روز پنج شنبه پلیس تهران طی اعلامیه ای از اهالی تهران خواست که چنانچه رانندگان تاکسی با داشتن مسافر بیایند مسافر دیگری سوار کنند مسافران حق دارند به جای ١٥ ریال ٥ ریال بپردازند. این اطلاعیه پلیس در جراید انتشار یافت به دنبال آن عکس العمل هایی در چند روز اخیر از طرف رانندگان تاکسی و مسافر نشان داده شده که ما چند نمونه از نظرات مسافران و رانندگان تاکسی را منعکس می کنیم.




یک مسافر تاکسی می گوید من آمدم دستور پلیس را اجرا کنم وقتی راننده با بودن من مسافر دیگری گرفت و مرا بعد از او به مقصد رساند ٥ ریال سکه رایج را دودستی تقدیمش کردم ناگهان راننده تاکسی از پشت رل پایین آمد وسط خیابان چنان بنای قشقرق و جنجال گذاشت که مخلص بلافاصله یک تومان دیگر به او دادم و خود را خلاص کردم. آقای ا.ن می گفت من از مسافران دائمی تاکسی هستم دیروز مطابق معمول قصد داشتم به عنوان مسافر دوم سوار تاکسی شوم ولی درست نیم ساعت معطل شدم و تاکسی ها که اغلب یک مسافر داشتند مرا سوار نمی کردند خوشبختانه دوستی با ماشین شخصی سر رسید و مرا سوار کرد اگر قرار باشد دستور پلیس اجرا شود و مردم هم رعایت کنند همین بساط را هر روز خواهیم داشت چون به عقیده من در یک ساعت اول صبح تعداد تاکسی ها کفاف احتیاجات شهروندان را نمی کند و باید فکر اساسی کرد.




یک راننده تاکسی به نام مجید می گفت اصلا چرا میان مردم و راننده دعوا می اندازند بیایند نرخ تاکسی را یک تومان کنند و به ما عملا حق بدهند مسافر دوم و سوم سوار کنیم فقط در این صورت که راننده ها قول شرف بدهند که اگر مسافر زن داشتند مسافر مرد نگیرند». این روزنامه در ادامه گزارش خود «تنها راه علاج» را از زبان پلیس بیان می دارد «مقامات پلیس اظهار میدارند در اجرای مقررات راهنمایی و رانندگی و ایجاد نظم و ترتیب در شهر همکاری مردم فوق العاده ضروری است و جز از این راه نمی توان در امر راهنمایی و رانندگی موفقیت به دست آورد پلیس تهران بارها به رانندگان تذکر داده است با داشتن مسافر حق ندارند مسافر دیگری بگیرند و از مردم نیز به کرات تقاضا شده است که با پلیس همکاری کنند و رانندگان متخلف را معرفی نمایند ولی نه رانندگان توجه کردند و نه مردم همکاری نمودند ولی در مورد اخیر چون صرفه و صلاح با مردم است در چند روز اخیر مشاهده شده است که مردم همکاری می کنند».




کمبود تاکسی در نوروز و فشار خانواده ها برای مسافرکشی شخصی




مسائلی اینچنین با وجود کوشش های صورت گرفته برای توسعه تاکسی رانی، در عمل همچنان تداوم یافتند. کمبود تاکسی در شهر تهران در اواخر دهه ٤٠ خورشیدی هنوز از مسائل اساسی در حوزه مدیریت شهری و اداره حمل ونقل همگانی به شمار می آمد. کمبود تاکسی و مشکل های برآمده از آن به همین علت در روزنامه ها بازتابانده می شد. روزنامه اطلاعات به تاریخ ٢٠ اسفند ١٣٤٧ خورشیدی در گزارشی با نام «سه مشکل اساسی مردم تهران در ایام عید نوروز» اعلام کرد کمبود تاکسی و خیابان های نامناسب از مهم ترین معضل های روزهای تعطیل عید نوروز به شمار می آید «خبرنگار ما برای آن که دیگر از کمبود تاکسی حرفی نشنود با چند نفر اتومبیل دار صحبت کرد ولی آن ها نیز موضوع کمبود تاکسی را مطرح کردند و گفتند از این که مردم را در خیابان ها ساعت ها در انتظار تاکسی می بینند ناراحت می شوند و افزودند کمبود تاکسی سبب خواهد شد که اعضای فامیل در ایام عید آن ها را وادار کنند که کار تاکسی را انجام دهند.




این رانندگان بزرگ ترین مشکل خود را که هر عیدی را برایشان عزا می کند چاله های خیابان ها خواندند و گفتند هر وقت چرخ اتومبیلمان به یکی از این چاله می افتد آه از نهادمان خارج میشود». ماشین های شخصی نیز به دلیل همین کمبودها، نیز گاه به دلیل نیازهای اقتصادی، مسافران را جابه جایی می کردند اما به موجب قوانین راهنمایی و رانندگی چون جابه جایی مسافر در شهر برعهده وسایل همگانی نقلیه چون تاکسی و اتوبوس بود، پلیس مسافرکشان شخصی را جریمه می کرد.




روزنامه اطلاعات به تاریخ ١٧ مرداد ١٣٤٠ خورشیدی اطلاعیه شهربانی کل کشور را درباره برخورد قاطعانه پلیس با رانندگان اتومبیل شخصی چنین آورده است «چون طبق اطلاع گزارشهای واصله بعضی از رانندگان وسائط نقلیه شخصی با اتومبیل های خود بر خلاف مقررات اداره راهنمایی و رانندگی مسافربری می نمودند در هفته گذشته با مراقبت کامل مامورین تعداد ١٢ دستگاه اتومبیل به همین علت در نقاط مختلف شهر و خارج از شهر متوقف و رانندگان آن تحت تعقیب قرار گرفتند و همچنین در چند روز گذشته تعدادی اتومبیل شخصی در حالیکه سرنشین آن مسافرین متفرقه بودند و هیچ گونه نسبتی هم با رانندگان آن ها نداشتند تعقیب و وسائط نقلیه آن ها تا تعیین تکلیف قطعی در پارک شهر متوقف گردید.




علیهذا چون اتومبیل های پلاک سفید فقط به منظور استفاده های شخصی بایستی به کار برود و رانندگان آن حق مسافربری با اتومبیل های شخصی را ندارند، بدین وسیله به اطلاع عموم می رساند: در صورتی که مشاهده شود راننده ای با اتومبیل شخصی مسافربری می نماید سرنشینان آن را بلافاصله پیاده نموده و علاوه بر این که با رانندگان آن ها با شدت رفتار خواهد شد وسائط نقلیه آنان نیز در پارک شهر متوقف و از ادامه کار آن ها برای همیشه جلوگیری خواهد شد».






اعتصاب تاکسی رانان در اعتراض به گرانی سوخت




دولت در روز ٣ آذر ١٣٤٣ خورشیدی برآن شد بهای هر لیتر بنزین را از ٥ به ١٠ ریال و نفت سیاه را از ٢,٥ به ٣.٥ ریال افزایش دهد. افزایش قیمت سوخت نارضایتی همگانی را در پی آورد. مردمی که نمی توانستند نفت سیاه را با بهای تازه بخرند، برای گرمایش خانه ها و ساختمان های خود به بهره گیری از زغال و هیزم روی آوردند.




افزایش قیمت بنزین نیز بر فعالیت وسایل موتوری نقلیه تاثیر فراوان گذاشت. رانندگان تاکسی در اعتراض به افزایش قیمت بنزین اعتصاب کردند، بدین ترتیب بار حمل ونقل همگانی بر دوش اتوبوس رانی جای گرفت. این رخداد طولانی شدن صف اتوبوس ها و سرگردانی مردم تهران را در پی داشت. دولت برای کنترل اوضاع اعلام کرد چنانچه تاکسی ها فعالیت های روزانه خود را انجام ندهند پروانه کارشان را لغو خواهد کرد. این تهدید اما دستاوردی نداشت. پهلوی دوم سرانجام در ٢٠ دی ١٣٤٣ خورشیدی دستور داد مبلغ افزوده شده بر قیمت سوخت، با بازنگری به کمترین میزان ممکن برسد. علی نقی عالیخانی، وزیر وقت اقتصاد در کتاب خاطرات خود درباره افزایش بهای سوخت چنین روایت کرده است: «در شورای اقتصاد تصمیم گرفته شد افزایش بهای نفت و بنزین، محل مناسبی برای تأمین منابع مالی مورد نیاز شاه و ارتش است. من از طرفداران این فکر بودم و این مسئله ابتدا در شورای اقتصاد تأیید و سپس در هیأت وزیران تصویب شد. خیلی هم شاد بودیم که به این ترتیب، برنامه های عمرانی را نجات داده ایم.




دکتر اقبال که در آن دوران مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بود، اما در یک نشست، خیلی صریح و دلسوزانه به ما گفت در عالم دولت خواهی به شما توصیه می کنم این کار را نکنید. این کار خطاست. این تحمیلِ خیلی بزرگی است برای مردم معمولی که نفت، هم وسیله گرمای آنهاست و هم وسیله پخت و پز. از این گذشته، بهای بنزین از طریق تأثیر بر نرخ کامیون و اتوبوس در رفت و آمد مردم نقش بزرگی بازی می کند.روز بعد مردم رفتند جلو


پمپ بنزین ها و دیدند نرخ بنزین دو برابر و اعتصاب تاکسیرانان شروع شده است. چند هفته بعد ناچار شدیم قیمت ها را به نرخ قبلی باز گردانیم».

[ad_2]

لینک منبع

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *