خاک ارزشمند تر از نفت است/ وضعیت فرسایش خاک کشورمان ایران وحشتناک است

[ad_1]

خاک ارزشمند تر از نفت است وضعیت فرسایش خاک کشورمان ایران وحشتناک است

فرسایش خاک از سه روش تسریعی, بادی و آبی اتفاق می افتد از بین رفتن پوشش گیاهی و طبیعی خاک و همچنین کشت گیاهانی همچون ذرت و سیب زمینی که پوشش گیاهی کافی برای خاک را فراهم نکرده و قسمتی از خاک را برهنه می گذارند, فرسایش خاک را تسریع می کنند


توسعه ایستگاه های آتش نشانی در تهران به عنوان یکی از کلانشهرهای ایران با جمعیتی نزدیک به ۱۲ میلیون نفر یکی از اولویت های شهرداری تهران بوده است. شهردار تهران در این باره گفته است: «امکانات آتش نشانی پیشرفته شده است، اما در حوزه خودروهای آتش نشانی نیازمند سرمایه گذاری هستیم.» هرچند با بررسی فاجعه ساختمان پلاسکو باید به این امر اذعان کرد که فقط با گسترش تعداد ایستگاه های آتش نشانی نمی توان در ارتقای ایمنی کلانشهر تهران تاثیر گذار بود، بلکه آتش نشانی تهران از لحاظ در اختیار داشتن تجهیزات استاندارد با نارسایی های متعددی روبه روست. بهبود شرایط نابهنجار کنونی و ارتقای ایمنی، نیازمند خرید تجهیزات پیشرفته و سرمایه گذاری است.




همچنین در بخش قوانین نیز باید چاره اندیشی برای ارتقای ایمنی در شهر تهران انجام شود. شهر تهران بافت قدیمی و فرسوده فراوان دارد که هر لحظه باید در گوشه و کنار آن منتظر حادثه ای بود. برای مثال بازار بزرگ تهران یکی از آن دسته محله ها با بافتی قدیمی و فشرده از نظر سازه بوده و دارای تراکم جمعیتی فراوان است و هر از گاهی نیز آتش سوزی و حادثه ای در آن مشاهده می شود.




فرسایش خاک از سه روش تسریعی، بادی و آبی اتفاق می افتد. از بین رفتن پوشش گیاهی و طبیعی خاک و همچنین کشت گیاهانی همچون ذرت و سیب زمینی که پوشش گیاهی کافی برای خاک را فراهم نکرده و قسمتی از خاک را برهنه می گذارند، فرسایش خاک را تسریع می کنند. علاوه بر این، مقدار کل بارندگی و شیب زمین نیز از عوامل فرسایش تسریعی خاک هستند. ماهیت خاک نیز از نکات مهم در فرسایش خاک است. اگر نوع مواد تشکیل دهنده خاک ثبات کافی را داشته باشند می توانند از فرسایش آن جلوگیری کنند.




ایران کوچک می شود!




در حال حاضر ایران سالانه دو میلی متر کوتاه تر می شود. اگر حجم خاکی را که سالانه از دست می رود بر کل مساحت کشور تقسیم کنیم به این نتیجه می رسیم که این کشور سالانه دو میلی متر کوتاه تر می شود. شاید دلیل آنکه فرسایش خاک را آن گونه که باید نمی بینیم آن است که این آسیب زیست محیطی برخلاف سایر آسیب ها بسیار بی صدا اتفاق می افتد، اما به رغم بی صدا بودن، فرسایش خاک خسارت های جبران ناپذیر بسیاری را بر زیست بوم ها و محیط طبیعی ایران می گذارد. میزان سالانه فرسایش خاک در جهان 75 میلیارد تن است و در ایران دو میلیارد تن است. مساحت خاک ایران ۲/۱ درصد از خشکی های زمین است و با توجه به مساحت کشور فرسایش خاک ایران چیزی معادل ۷/۷ درصد فرسایش جهانی و حدود سه برابر فرسایش خاک در آسیاست.




مهم ترین دلیل فرسایش خاک در ایران چیست؟




عمده ترین دلیل فرسایش شدید خاک در ایران، از بین رفتن پوشش گیاهی است. در مراتع و بسیاری از اراضی جنگلی و همچنین سواحل شاهد از بین رفتن پوشش گیاهی هستیم. تقریبا در کلیه مراتع شاهد چرای بی رویه چهارپایان بوده و تراکم دام در آنها دو تا شش برابر ظرفیت چرای موجود است. عامل دیگر فرسایش آبی در ایران کشت روی اراضی شیبدار است. ایران کشوری کوهستانی است و شیب زمین در آن عمدتا بالاست. با افزایش شیب مقدار آب نفوذی در زمین کاهش و میزان فرسایش خاک افزایش می یابد. باد عامل اصلی فرسایش خاک در حوزه های فلات مرکزی، مشرق ایران، سواحل دریای عمان و قسمت عمده ای از سواحل خلیج فارس است، زیرا در این مناطق میزان بارندگی سالانه بسیار ناچیز است.




چگونه می توان از فرسایش خاک جلوگیری کرد؟




برای کاهش فرسایش خاک یا جلوگیری از آن باید ابتدا نوع فرسایش خاک در یک منطقه مشخص شود. در کشور ما فرسایش خاک از طریق آب و باد، هر دو وجود دارند. در مورد فرسایش آبی، از میان رفتن پوشش های گیاهی مراتع و جنگل ها، عامل جاری شدن آب و شتاب گرفتن آن روی سطح زمین است. ایجاد مزارع در مراتع و مناطق جنگلی برای بالا بردن میزان تولید کشاورزی، علت اصلی فرسایش آبی است. طبیعتا برای جلوگیری از فرسایش آبی باید میزان تخریب مراتع و جنگل ها را کنترل کنیم. حفظ پوشش گیاهی طبیعی هر منطقه به کاهش فرسایش خاک کمک شایانی می کند. برای جلوگیری از این روند باید کاشت درخت را به شیوه متراکم و با هدف افزایش پوشش گیاهی انجام داد که این امر باعث افزایش بارندگی و افزایش منابع آب زیرزمینی می شود. مدیریت جامع و همه جانبه حوزه های آبخیز کشور، بهره برداری درست بر اساس قابلیت این حوزه ها و الگوی آمایش سرزمینی از اصلی ترین رویکرد ها برای مقابله با پدیده فرسایش خاک است.




فرسایش خاک و مشکلات زیست محیطی در شهر




حتی اگر از آثار زیانبار زیست محیطی فرسایش خاک صرف نظر کنیم، نمی توانیم از مساله گرد و غبارهای شهری و فرونشست زمین در هنگام سیل و باران چشم بپوشیم. معضل ریزگردها امروزه در استان خوزستان و بسیاری از استان های دیگر کشور وجود دارد و در آینده ای نه چندان دور گریبان همه استان های کشور را می گیرد. بنابراین نباید مساله حراست و حفاظت از خاک را کم اهمیت شمرد. علاوه بر این، در سیل های اخیر در کشور شاهد فرونشست خاک در حاشیه رودخانه ها و… به دلیل فرسایش خاک بوده ایم که این مساله خسارت های سیل را افزایش می دهد.




آثار فرسایش خاک بر محیط زیست




ذکر آثار فرسایش خاک تفکربرانگیز است. زمین به دلیل فرسایش حاصلخیزی خود را از دست داده و خاک آن فقیر می شود. مزارع به مرور زمان متروک شده و جنگل ها از دست می روند. بیابان زایی در کشور سرعت بیشتری پیدا کرده و آب های زیرزمینی کاهش می یابند. با بارش باران ذرات خاک شسته شده و به داخل کانال های آبیاری، سدها و… سرریز کرده و آنها را پر می کنند و استفاده از آب را در مقاصد مختلف برای انسان ها سخت می کند؛ حجم مفید مخازن آبی کاهش یافته و سریع پر می شوند و سیلاب های خطرناک و بیشماری در داخل کشور ایجاد می کنند.




وضعیت فرسایش خاک وحشتناک است




یک کارشناس محیط زیست درباره وضعیت کنونی فرسایش خاک در ایران می گوید: متاسفانه وضعیت ایران در این زمینه بسیار وخیم و وحشتناک است. رتبه فرسایش خاک در ایران اول یا دوم است و فقط کشورهای آفریقایی گاهی از ایران پیشی می گیرند. اگر به نحوه شکل گیری خاک در طبیعت توجه کنیم متوجه می شویم که طبیعت خاک را درست نمی کند و رسوبات ته دریاها و اقیانوس ها به مرور زمان از آب بیرون آمده و چین خوردگی ها را ایجاد می کنند و جنس این چین خوردگی ها از سنگ است. عوامل طبیعی مانند باد، باران، برف، سرما و گرما سبب فرسایش سنگ ها و تولید خاک می شوند. تشکیل یک سانتی متر خاک از سنگ حدود 400 تا 600 سال زمان می برد.اسماعیل کهرم می افزاید: ضخامت خاک کشاورزی معمولا 30 سانتی متر است و اگر تولید یک سانتی متر خاک 400 سال زمان ببرد، بنابراین برای تولید سه سانتی متر خاک کشاورزی هزار و 200 سال زمان لازم است. خاک کشاورزی مملو از باکتری هاست. این باکتری ها عامل اصلی رشد گیاهان هستند. درون یک مشت خاک کشاورزی سه برابر انسان های روی کره زمین موجود زنده وجود دارد، یعنی 21 میلیارد موجود زنده در یک مشت خاک حضور دارند.




او با تشریح ویژگی های خاک فرسایش یافته می گوید: خاک فرسایش یافته از محل استقرار خود حرکت کرده و به ته رودخانه ها، بستر دریاها و کف اقیانوس ها می نشیند. برای مثال اگر اوایل پاییز به شهر تبریز بروید مشاهده می کنید آب رودخانه تبریز گل آلود و قهوه ای است. در واقع خاک درون رودخانه متعلق به زمین های کشاورزی ارتفاعات این شهر است و این خاک از ارتفاعات کنده شده و درون جویبارها می ریزد. فرسایش خاک قدرت زایندگی و رویش را از آن می گیرد و خاک فرسایش یافته می میرد. کهرم می گوید: برخلاف نظر عامه مردم با ارزش ترین منبع طبیعی نفت نیست، بلکه خاک است.




او با اشاره به اقدامات برای جلوگیری از فرسایش خاک می گوید: پوشش گیاهی خاک در ایران باید بالاتر برود. اگر پوشش گیاهی مناسب باشد فرسایش خاک صورت نمی گیرد. در حال حاضر علوفه ای که توسط باران و برف رشد می کند توسط چهارپایان خورده می شود و تعداد دام ها در ایران چهار برابر گنجایش مراتع است. این چهارپایان خاک را خالی از پوشش گیاهی کرده و آن را فرسایش می دهند. او خاطرنشان می کند: سفره های آب زیرزمینی به دلیل برداشت غیراصولی خالی از آب شده اند. این سفره ها باید پر و مراتع احیا و پوشش گیاهی مناسب انباشته شود. تعداد چهارپایان و احشام نیز باید به یک چهارم تعداد فعلی کاهش یابد. وقتی مراتع احیا شوند باران نمی تواند خاک را شسته و با خود ببرد. این بوم شناس تاکید می کند: میزان فرسایش خاک در ایران 48 تن هکتار در سال است. در اروپا این میزان 12 تن و در آمریکا چهار تن هکتار در سال است. میزان فرسایش خاک در ایران چهار برابر اروپا و 12 برابر آمریکا است.




کهرم می گوید: استفاده غیر مجاز از سفره های آب زیرزمینی و چهار برابر استفاده بیش از حد مجاز از مراتع کشاوزی توسط چهارپایان، کشت های نامناسب ، جنگل زدایی و کشت به صورت مداوم سبب فرسایش خاک شده است. تنها راه کوتاه مدت برای کاهش فرسایش خاک قرار دادن خاک سالم رو به روی آینه است تا بتوان آن را دوبرابر کرد و در زمان کوتاه نمی توان برای حل این مشکل کاری کرد. او می افزاید: باید به خاک زمان استراحت داد تا تقویت شود، ولی متاسفانه کشاورزی غیراصولی بلای جان خاک شده است. سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری مسئول حل این بحران است. یکی از علت های ایجاد این مشکل جنگل زدایی است. مسئولیت رسیدگی به جنگل زدایی نیز همین سازمان است. وزارت جهادکشاورزی باید برای اصلاح الگوهای کشاورزی دست به کار شود. سازمان حفاظت محیط زیست شاید بتواند در مناطق چهارگانه پارک ملی، پناهگاه حیات وحش، مناطق حفاظت شده ، آثار طبیعی و ملی که حدود 11 درصد از خاک ایران را تشکیل می دهند کاری کند و خاک این مناطق را از گزند و فرسایش دور نگه دارد.

[ad_2]

لینک منبع

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *