معرفت شناسی آینده

[ad_1]

معرفت شناسی آینده

والتر بنیامین فیلسوفی شناخته شده در ایران است و بسیاری از آثار او طی سه دهه گذشته ترجمه شده است به تازگی مجموعه مقالات معرفت شناختی بنیامین در کتابی با عنوان دهلیزهای رستگاری جمع آوری و منتشر شده است


یکی از مهم ترین ویژگی های تفکر مدرن سویه معرفت شناسانه آن است. متفکران مدرن ناگزیر بودند پیش از توصیف و تبیین جهان بیرون تجربه شان را از جهان بررسی کنند.


از این رو، راه های کسب معرفت را بر خود معرفت مقدم می دانستند. والتر بنیامین نیز در آثار خود به اهمیت معرفت شناسی واقف بود. او در بسیاری از مقالات خود ازجمله مقاله «درباره برنامه فلسفه آینده» به بررسی پروژه معرفت شناسانه کانت پرداخته و می کوشد راهی برای فرارفتن از تجربه کانتی بیابد. افزون بر این، دغدغه های معرفت شناسانه بنیامین در پس بسیاری از مطالعات ادبی او نیز دیده می شود: برای مثال در مقدمه کتاب «خاستگاه نمایش سوگناک آلمانی».


والتر بنیامین فیلسوفی شناخته شده در ایران است و بسیاری از آثار او طی سه دهه گذشته ترجمه شده است. به تازگی مجموعه مقالات معرفت شناختی بنیامین در کتابی با عنوان «دهلیزهای رستگاری» جمع آوری و منتشر شده است، از جمله دو مقاله مذکور. کتاب حاضر می کوشد از یک سو مخاطب را با جنبه ای دیگر از تفکر بنیامین آشنا کند و از سوی دیگر فهم برخی مقالات غیرمعرفت شناختی او را تسهیل و از این طریق فهم آرای عمومی تر او را نیز آسان تر کند. همچنین کتاب حاضر می کوشد بیان معرفت شناسانه ایده رستگاری را در اندیشه بنیامین از میان مقالات حاضر برجسته سازد.


در مقالات این کتاب شاهد بیان معرفت شناسانه ایده رستگاری هستیم که به انحاء و صور مختلف در آثار بنیامین تکرار می شود. باور به نوعی نیروی مسیحایی که به شیوه ای کمابیش غیرمنتظره مطرح می شود و راه رستگاری و نجات را نشان می دهد، به رشته هدایتگری می ماند که از یک سو بسیاری از تأملات بنیامین را به پیش رانده و از سوی دیگر پیوندهای فکری نامتعارف و ناهمسان او را تا حدود زیادی توجیه می کند. هرچند خود بنیامین از نزدیک شدن بیش از اندازه به ایده مزبور و از تبیین تمامی جزئیات و دقایق آن طفره می رود. ایده رستگاری به رغم تأثیرات گسترده ای که بر آثار بنیامین به جا گذشته، عملا در خود این آثار تعریف نشده باقی می ماند. (ص١٠) کتاب تأکید دارد که بنا نیست تلاش برای تبیین وجوه معرفت شناسانه تفکر بنیامین به کشف یک رشته اصول محکم و خلل ناپذیر منتهی شود.


«دهلیزهای رستگاری» شامل پنج مقاله والتر بنیامین در حوزه معرفت شناسی است. کتاب با پیش درآمدی آغاز می شود که در ابتدای رساله «خاستگاه نمایش سوگناک آلمانی» آمده است با عنوان «پیش درآمد معرفتی-انتقادی». بنیامین رساله حاضر را در سال ١٩٢٥ به قصد کسب کرسی آکادمیک به دانشگاه فرانکفورت ارائه کرد که پذیرفته نشد.


در نگاه نخست این رساله به مطالعه ای ادبی می ماند که یکی از دوره های مهجور تاریخ ادبیات آلمان را بررسی می کند. اما پیش درآمد این کتاب از دغدغه های فلسفی عمیق تری پرده برمی دارد که در پس آن پنهان است.


بسیاری پیش درآمد این رساله را به یک مانیفست فلسفی تشبیه کرده اند که علاوه بر این رساله، جهت گیری بسیاری از آثار دیگر بنیامین را نیز تبیین می کند. دو مقاله بعدی کتاب «دهلیزهای رستگاری» را باید در پیوند با یکدیگر خواند. «آموزه امور متشابه» و «درباره قوه میمتیک» که هر دو در ١٩٣٣ نوشته شده اند. در حقیقت مقاله دوم از دل مقاله اول بیرون کشیده شده است. اصلاحاتی که بنیامین بر«آموزه امور متشابه» اعمال می کند، عمدتا در جهت حذف برخی اشاره های رازآمیز آن بوده و در نظر برخی از شارحانش دلیل این کار، استمرار گرایش بنیامین به روش های ماتریالیستی بوده که نسبت به لحن آشکارا الهیأتی پیش نویس اولیه احساس تردید می کرده است. اگرچه لحن این دو مقاله با یکدیگر تفاوت دارد، هر دوی آنها پاره ای از اصلی ترین و دیرپاترین دغدغه های فکری بنیامین است.


شولم با اشاره به گفت وگوهایی که در ١٩١٨ با بنیامین داشته است، می نویسد: «حتی در آن زمان نیز او درگیر اندیشه هایی در باب ادراک بود؛ اندیشه هایی که با تکیه بر نحوه نگرش انسان بدوی به جهان پیرامون خویش و خصوصا به آسمان، ادراک را به سان قرائت پیکربندی های شکل یافته بر سطوح نقش می زدند. سرمنشاء آن ملاحظاتی را که سال ها بعد در طرح واره ای به نام آموزه امور متشابه نمودار شدند، باید در همین اندیشه ها بازجست». (ص٢٩) اما چنان که از عنوان مقاله اول پیدا است که حاوی اشاره ای ضمنی به کانت و متفکران نوکانتی است، در مقاله چهارم کتاب حاضر، «درباره برنامه فلسفه آینده»، با اشاراتی سروکار داریم که به نحوی بس صریح تر به فلسفه کانتی می پردازند.


این مقاله ماحصل درگیری های فکری است که بنیامین جوان با جریان نوکانتی در مقام یکی از پرنفوذترین جریان های موجود در فضای آکادمیک آلمان اوایل قرن بیستم داشته است. در این مقاله بنیامین از یک سو می کوشد از پیش فرض گرفتن نوعی تجربه مکانیکی و صرفا سوبژکتیو خودداری کند و از سوی دیگر به شدت مراقب است تا چنین تلاشی رنگ و بوی آن ابژکتیویسمی را به خود نگیرد که در شعار معروف کوهن متجلی شده است: علم همچون یک واقعیت.


بنیامین در مقاله اول کتاب حاضر تأکید دارد که «رسیدن به کلیتی جامع نه از عهده معرفت برمی آید و نه از عهده تأمل، چراکه در اولی امر درونی از قلم افتاده است و در دومی امر بیرونی؛ و بنابراین، اگر سر آن داریم تا از رهگذر علم به قسمی کلیت دست پیدا کنیم، لاجرم باید علم را به مثابه نوعی هنر به تصور در آوریم». (ص٣٣) مقاله آخر، «رنگین کمان: گفت وگویی در باب خیال»، یکی دیگر از آثار اولیه و کمابیش کانتی بنیامین به شمار می آید.


این مقاله در حوالی ١٩١٥ و ١٩١٦ نوشته شده اما بازیابی و انتشار عمومی آن در سال ١٩٧٧ مرهون کوششی است که آگامبن در مقام ویراستار مجموعه آثار بنیامین به زبان ایتالیایی انجام داده است. بنیامین در این مقاله نیز کوشش هایش را برای ترفیع مفهوم تجربه ادامه داده و این بار بیشتر بر تجربه زیباشناختی متمرکز است. با وجود این فرم محاوره مقاله یادآورد علاقه ای است که بنیامین به افلاطون داشته است.

[ad_2]

لینک منبع

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *