چرا کودکانِ کار در شرایط دشوار، اولویت سیاست گذاری دولت ها نبوده اند؟آیا مسئولین حواسشان به آزار جنسی، اعتیاد و دیگر مشکلات کودکان کار هست؟

[ad_1]

چرا کودکانِ کار در شرایط دشوار, اولویت سیاست گذاری دولت ها نبوده اند آیا مسئولین حواسشان به آزار جنسی, اعتیاد و دیگر مشکلات کودکان کار هست

روزبه کردونی, مدیرکل دفتر امور آسیب های اجتماعی وزارت کار و رفاه اجتماعی به خبرآنلاین گفته است طبق آمار درگاه ملی آمار ۴۰۰ هزار نفر در شهرها در سنین ۱۰ تا ۱۹ سال مشغول به کار هستند او تاکید کرده که در سیاست گذاری حوزه کودک کار و خیابان هیچ وقت نمی توان عدد و رقم مطلق بیان کرد حالا چه روایت مدیرکل دفتر امور آسیب های اجتماعی وزارت رفاه درست باشد و چه آمار غیررسمی که در حالت خوشبینانه از وجود ٢ میلیون کودک کار در کشور خبر می دهد در اصل ماجرا تفاوتی نمی کند این کودکان عموما از تحصیل بازمانده اند و در معرض انواع آسیب های اجتماعی هستند آزار جنسی, سوءتغذیه, اعتیاد, فروش موادمخدر و ازجمله آسیب هایی است که متوجه این کودکان است


از سال گذشته و بعد از بازتاب آسیب های اجتماعی در کشور، وزارت رفاه متولی آسیب های اجتماعی کودکان شده است. چنان که در استان های آذربایجان غربی، خوزستان، کرمان، سیستان وبلوچستان و تهران به عنوان ۵ استانی که بیشترین آمار کودکان بازمانده از تحصیل را داشته اند، طرح هایی برای شناسایی این کودکان اجرا شده است. از سوی دیگر علی ربیعی، وزیر رفاه سال گذشته از توزیع یک وعده غذای گرم برای ۱۷۰ هزار کودک در مهدهای کودک مناطق مرزی و طرح تامین نیازهای اولیه و پروتیین مورد نیاز نیازمندان و سیاست های رفاهی برای ۱۱ میلیون نفر خبر داد.






هرچند جسته وگریخته دولتمردان از کاهش تعداد کودکان بازمانده از تحصیل یا کاهش کودکان دارای سوءتغذیه خبر داده اند، اما هنوز گزارشی دقیق و جامع درباره اثربخشی طرح های دولت در این حوزه منتشر نشده است. برای بررسی ابعاد اجرای این طرح ها و چالش ها و مشکلات رسیدگی به وضع کودکان کار و کودکان در حاشیه سراغ کسی رفتیم که سال هاست زندگی حرفه ای اش را معطوف به کار در حوزه کودکان کرده است. سیامک زند رضوی، عضو هیأت مدیره انجمن جامعه شناسی ایران و عضو هیأت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان است. او چندسالی است که علاوه بر فعالیت های دانشگاهی در خارج از دانشگاه در زمینه آموزش کودکان بازمانده از تحصیل فعالیت اجتماعی انجام می دهد و کارگاه های مختلفی هم برای توانمندسازی سازمان های مردم نهاد و فعالان حوزه کودک برگزار می کند. زندرضوی در تمام گفت وگوها و نوشته هایش از اصطلاح «کودکان در شرایط دشوار» استفاده می کند و توضیح می دهد که چه کسانی را در زمره کودکان در شرایط دشوار دسته بندی می کند. زندرضوی عقیده دارد: «کودکان در برنامه های توسعه نادیده گرفته شده اند. خصوصا کودکانی که در حاشیه شهرها و در شرایط دشوار زندگی می کنند.» حاصل گفت وگوی «شهروند» با سیامک زندرضوی پیش روی شماست.






دولت اول آقای روحانی رو به پایان است. شما بیش از ١٠سال است برای آموزش کودکان بازمانده از تحصیل و بهبود شرایط کودکان حاشیه شهرها کوشش می کنید. به نظر می رسد عمده کودکان کار در مناطق حاشیه شهرها زندگی می کنند و از شرایط خانوادگی و اجتماعی مناسبی هم برخوردار نیستند، ارزیابی تان از سیاست های دولت در رسیدگی به وضع کودکان کار و خیابان و کودکان در حاشیه شهرها چیست؟






در تمام سال های گذشته، ازجمله در دولت اول روحانی، کودکان در شرایط دشوار، مجموعا در اولویت توجه در سیاست گذاری و برنامه ریزی دولت نبوده اند. در دولت روحانی تغییراتی رخ داد مثلا برخی از جامعه شناسان پست دولتی (مشاوره ای یا اجرایی) گرفتند. اما نمی توانم بگویم تغییرات خیلی ملموس بوده است. به طورکلی باید سیاست گذاران در دولت جرأت کنند و بگویند که کودکان اولویت نخست جامعه ما هستند و بدون توجه همه جانبه به نیازهای آنان حتی امنیت هم در میان مدت به شکل پایدار تامین نمی شود. در نتیجه این امر سرمایه گذاری است و نه هزینه. در عمل هم باید این ایده، به شکل قانون و دستورالعمل اجرایی درآید. دولت ما از نوع رانتیر نفتی است و ساختار اجرایی آن بشدت بخشی و مرکزگراست که در این ساختار این نخستین قدم است. اما در عمل چنین نیست. دست کم کودکانی که من از آنان به عنوان «کودکان در شرایط دشوار» یاد می کنم، صدای شان را کسی در این ساختار به خوبی نمی شنود. کودکان در شرایط دشوار، عمدتا به کودکانی اطلاق می شود که خانواده یا سرپرست قانونی آنان در عمل نمی تواند حق بقا، رشد، امنیت و مشارکت آنان را به طور شایسته تامین کند و از طرف دیگر دستگاه های اداری، بشدت بخشی و مرکزگرای مرتبط با این امر نیز ناتوان از دیده بانی و رسیدگی جدی به وضع آنان هستند و به طور همه جانبه و یکپارچه این کودکان و مسائل شان را دربرنمی گیرند. کودکان در شرایط دشوار وضع اضطراری دارند. از آن جمله: کودکان دارای سوءتغذیه، کودکان بازمانده از تحصیل، کودکانی که به کار وادار می شوند، کودکان معتاد، کودکان معلول در خانه ها محبوس مانده، کودکان با والدین زندانی، کودکان با والدین معتاد، کودکان معارض قانون، کودکان در معرض آزارهای منظم جسمی، جنسی، عاطفی و بی توجهی، کودکان دارای اچ آی وی مثبت، کودک مادرها و… همه در زمره کودکان در شرایط دشوار دسته بندی می شوند.






چرا در برنامه های سیاست گذاران جایی ندارند؟






به طور تاریخی و قانونی در کشور ما خانواده به ویژه پدر و جد پدری مسئول و مالک کودک شناخته می شود، پدیده ای که نیازمند بازنگری اساسی است، چون به دلایل گوناگون بسیاری از والدین ناتوان از انجام این مسئولیت بوده یا شده اند. علاوه بر آن، ویژگی کودکان در شرایط دشوار این است که عموما مرئی نیستند، صدای شان در جامعه کمتر شنیده می شود و در نتیجه مورد توجه پژوهشگران و برنامه ریزان قرار نمی گیرند. غیر از معدودی از همسایگان و تعدادی از اعضای سازمان های مردم نهاد، کسی آنها را نمی بیند. هر چند در کشور بر شعار تولد هر چه بیشتر کودکان تمرکز شده است، اما می بینیم که در برنامه های مختلف دولت، کودکان در شرایط دشوار اولویت چندانی ندارند. این فرآیندها درحالی رخ می دهد که کشور ما پیمان نامه حقوق کودک را پذیرفته است و طبیعتا باید به مفاد آن پایبند باشد. برای نمونه اگر به دو پژوهش گزارش وضع اجتماعی کشور (وزارت کشور، ١٣٩٣) و گزارش آینده پژوهی ایران ١٣٩٦ (اتاق بازرگانی، ١٣٩٥)، دقت کنیم، می بینیم که وضع این گروه از کودکان که حتی تعدادشان هم به درستی محاسبه نمی شود، نادیده گرفته شده است. در معنای حرفه ای جامعه شناسی احتمالا هنوز شرایط این کودکان و پیامدهای آن تبدیل به «مسأله اجتماعی» نشده است.






یعنی عقیده دارید جامعه شناسان هم در کنار دولت دراین باره کم کاری کرده اند یا اساسا رویکرد دانشگاه به مسائل اجتماعی را اشتباه می دانید؟






بله در پژوهش های دانشگاهی هم این کودکان غایب هستند و مطالعه درباره شرایط آنان بسیار محدود است. به این دلیل ساده که در بودجه جایی و امکانی برای توجه به آنان وجود ندارد.






وزارت رفاه در سال گذشته از اجرای طرح توزیع بسته های غذایی برای رفع سوءتغذیه کودکان حاشیه شهرها خبر داد. از طرف دیگر وزارت راه و شهرسازی هم برنامه هایی را برای توانمندسازی ساکنان سکونتگاه های غیررسمی آغاز کرده است. ارزیابی شما از اجرای این طرح ها چیست؟






ارزیابی دقیقی نمی توان درباره این برنامه ها ارایه کرد، چون گزارش دقیقی از آنها در دسترس نیست. در گذشته که چند وزارتخانه قصد داشتند برای مناطق کمتر برخوردار خدمات رسانی کنند، برنامه شان موفق نبود، به این دلیل ساده که نگاه دولتی بر این برنامه حاکم بود. سال گذشته مجددا اقداماتی در این باره صورت گرفته است. اما این اقدامات به این دلیل که همگی اصطلاحا از بالا به پایین طراحی و اجرا می شوند، از نظر من نمی توانند به اهداف شان دست پیدا کنند. هر اقدامی برای حاشیه شهرها باید با در اولویت قراردادن کودکان طراحی شود و بعد هم این که این طرح ها باید با مشارکت جدی جوانان و دانشجویان و فعالان سازمان های مردم نهاد، همان شهر و محله اجرایی و به دقت پایش شود. جوانان و زنان خانه دار ازجمله گروه هایی هستند که می توانند پس از فراگرفتن آموزش های مناسب، در اجرای این طرح ها مشارکت کنند. به این ترتیب هزینه اجرای چنین طرح هایی هم کاهش می یابد.






شما منتقد برنامه های از بالا به پایین برای بهبود وضع کودکان حاشیه شهرها هستید، از دیدگاه شما چه راه حلی می تواند نتیجه بخش تر باشد؟






ما نیازمند تغییری پارادایم در شناخت «مسأله» با اولویت وضع کودکان هستیم. دانش جامعه شناسی حرفه ای به درجه ای ناکارآمدی خود را نشان داده است که روند رو به گسترش آسیب های اجتماعی نشانه آن است. نگاه از بالا به پایین، سلطه بروکراسی دولتی بر فرآیند پژوهش، بخشی نگری علمی و اداری و جداکردن فرآیند پژوهش از برنامه ریزی و بی اعتنایی به ظرفیت های اجتماعات محلی و سازمان های مردم نهاد و دلایلی از این دست در شکل گیری این وضع نقش داشته اند. اکنون وقت آن است که با اولویت دادن به جامعه شناسی مردم مدار، شنیدن صدای همه گروه های ذینفع، به ویژه «کودکان در شرایط دشوار» و رسیدن به راه حل هایی عملی و فوری متکی به ظرفیت های اجتماعات محلی را دنبال کنیم.


برخی از دولتمردان معتقدند که دانشگاهیان به اندازه کافی با موانع عملی خدمات رسانی و مداخله در مسائل اجتماعی آشنا نیستند و برای همین طرح های شان عمدتا غیرعملیاتی است. شما به عنوان کسی که هم دانشگاهی هستید و هم کار عملی برای کودکان انجام می دهید ارزیابی تان از دیدگاه دولتمردان چیست؟


بله، درست است. راه حل این مسأله پیگیری ایده «دانشگاه در خدمت جامعه» است که نیازمند گفت وگویی جداگانه است. اکثر همکاران دانشگاهی من به دلیل هزینه ها و پیامدهای خروج از دانشگاه، از این کار اجتناب می کنند و می گویم حق هم دارند. نخستین کار این دولت برداشتن نگاه امنیتی از کار استاد و دانشجو در جامعه و خارج از دانشگاه است، تا هم تولید علم و مقاله واقعی شود و هم راه حل مناسب فراهم شود.




آیا شما که علاوه بر فعالیت علمی، به طور میدانی در این زمینه کار می کنید، برای بازنگری قوانین پیشنهادی دارید؟






در ابتدا باید لایحه ای تهیه شود که براساس آن حق پدر و جد پدری بر کودکان با توجه به وضع آنان محدود و مشروط به توانایی آنان شود. دوم قوانین حمایت از کودکان بر پایه پیمان نامه حقوق کودک بازنگری شود. در گام بعدی دستگاه های اجرایی مرتبط با «کودکان در شرایط دشوار»، باید با یکدیگر ادغام و یکپارچه شوند؛ به طوری که بتوانند کودک را با همه مسائلش در یک مجموعه دربرگیرند. همچنین در گام چهارم باید فضا برای فعالیت های سازمان های مردم نهاد در این عرصه باز شود. محدودیت ها به طور جدی کنار برود و نگاه امنیتی حذف و شرایط تاسیس تشکل ها کاملا آسان شود.






از لزوم بازنگری در برخی قوانین و راهبردهای سیاست گذاران گفتید، آیا سازمان های مردم نهادی که در برخی شهرها مشغول ارایه خدمات آموزشی و… به کودکان حاشیه شهرها هستند هم کاستی هایی دارند که نیازمند بازنگری و اصلاح باشد؟






بله، فقدان آموزش های جدی، علمی و اصولی مانند تسهیل گری اجتماعی، اصول فعالیت های داوطلبانه، مدیریت های مشارکتی و پژوهش های مشارکتی اجتماع محور و…






پیشنهاد شما برای رسیدگی فوری به کودکان در شرایط دشوار چیست؟






قبل از هر چیز باید از اقدامات مقطعی و تک بعدی دست بکشیم. کارهای کوتاه مدت و شعارزده ما را به جایی نمی رساند. از طرف دیگر باید به طور همزمان چند کار را انجام دهیم تا به نتیجه برسیم. باید بسته ای از اقدامات طراحی شود. اقداماتی که با مشارکت سازمان های مردم نهاد و جوانان داوطلب در هر محله، شهر و استان شکل بگیرد. یکی از اقدامات اساسی این است که در ابتدا کودکان دارای سوءتغذیه شدید شناسایی شوند. ابتدا در درون مدارس سراسر کشور این کودکان را شناسایی کرد. مربیان بهداشت به راحتی می توانند به صورت محرمانه آن اطلاعات را جمع آوری کنند. قبلا هم اشاره کرده ام که این کار اگر در چرخه بروکراسی اداری گیر نکند، به راحتی قابل اجراست. برای خانواده این کودکان باید سبد غذایی مناسب تهیه شود. کودکان خارج از مدرسه ها را هم باید به شکل محله ای شناسایی کرد و پوشش داد. در کنار این اقدام باید مجموعه ای از خدمات مشاوره ای و روانشناختی هم پیش بینی شود. بسیاری از کودکان حاشیه شهرها در معرض انواع آسیب های اجتماعی مثل اعتیاد و آزارهای جنسی و… قرار دارند. مددکاران داوطلب آموزش دیده باید بتوانند با خانواده این کودکان در ارتباط باشند. یکی دیگر از اقداماتی که باید در کشور به طور جدی انجام شود، شناسایی کودکان بازمانده از تحصیل است که باوجود اقدامات دولت، وزارت رفاه، آموزش وپرورش و مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک، این طرح به عقیده من هنوز به نتیجه نرسیده است. برای این کار بهتر است از سطح محلی و به کمک سازمان های مردم نهاد اقدام کرد.


پرسشنامه های سرشماری سال ٩٥ می تواند مبنای عمل این طرح در سطح محله ای قرار بگیرد. البته بدون دیده بانی و اجرای مستمر چنین برنامه هایی راه به جایی نمی بریم.






و اگر اجرای برنامه ها خوب دیده بانی و پایش نشود و همچنان طیف گسترده ای از کودکان حاشیه شهرها نادیده گرفته شوند، باید منتظر بروز چه پیامدهایی در جامعه باشیم؟






براساس پیمان نامه حقوق کودک تمام کودکان حق آموزش دارند، حق بهداشت دارند، حق بازی دارند و باید در برابر مخاطراتی مثل آزار جنسی و جسمی امنیت داشته باشند. حالا پرسش اصلی این است که آیا کودکان در شرایط دشوار از این حقوق برخوردارند؟ کودکانی که خانواده های شان با آسیب های متعددی روبه رو هستند بیشتر در معرض خطر قرار می گیرند. پیامد این طردشدگی چیست؟ این کودکان رفته رفته به شهروندانی بدل خواهند شد که مستعد عضویت در جنبش های ضداجتماعی خواهند بود. مستعد این هستند که سال ها بعد انتقام این طردشدگی را از جامعه بگیرند. آنچه باید جدی گرفته شود تحقق فوری همه حقوق این کودکان است.






این انتقام گرفتن در چه زمینه هایی خودش را نشان می دهد؟






وندالیسم(تخریب اموال عمومی)، نفرت از قانون، نفرت از زندگی، آمادگی برای پیوستن به جریان ها و گروه هایی که کشتن کور و مردن را راه نجات فوری از شرایطی امروزشان تبلیغ می کنند. ما فقط با توجه همه جانبه به حق بقا، رشد، امنیت و مشارکت همه کودکان می توانیم در مقابل این تباهی و هزینه های انسانی و اجتماعی آن سدی محکم بسازیم. امنیت پایدار برای همه شهروندان ما، از راه های دیگر، بادوام و تضمین نمی شود.

[ad_2]

لینک منبع

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *